Văn chương trong đời tôi (1)

    Luẩn quẩn trong đầu tôi mấy bữa rồi vẫn là câu hỏi: "Thực ra thì văn thơ đã có ý nghĩa thế nào trong cuộc đời mình?".

    Với nghề nghiệp chuyên môn của tôi thì nó không có lợi nếu không muốn nói là có hại. Tôi nhớ những lần đầu nộp báo cáo nghiên cứu mỗi tháng, một dạng nhật ký công việc để giáo sư biết mình hiện đang làm gì để tham gia thảo luận góp ý. Bà giáo hướng dẫn gọi tôi đến và phàn nàn rằng tôi đã viết với cảm xúc của mình, như vậy không được, bà nói các thí nghiệm phải được mô tả ở dạng bị động, rõ ràng đầy đủ thông tin nhưng không lan man và KHÔNG ĐƯỢC PHÉP CÓ những từ biểu lộ cảm xúc. Chẳng hạn như không được viết: "kết tủa đỏ xuất hiện trong dung dịch là minh chứng tuyệt vời của phản ứng khử từ Se(IV) về Se(0)"...

    Vậy nên tôi lúc nào cũng phải nhắc mình tỉnh táo và luôn rà soát lại những ghi chép để bỏ đi những từ không cần thiết hay bị đưa vào theo cảm nghĩ của mình một cách vô thức. Văn thơ cũng khiến tôi hay nghĩ vẩn vơ trong khi làm việc, có lần đang thảo luận với bà giáo sư ở nhóm nghiên cứu thì tôi chợt nghĩ: mắt và lông mày bà ấy sao mà giống câu 6 câu 8 trong một đôi lục bát quá, kìa hai đôi lục bát đặt song song, long lanh sinh động. Chỉ có nghĩ thế mà nhãng đi mất điều mình đang định nói, thật là tệ hại. Còn những khi bà ấy nhắc đi nhắc lại nhiều cái mà tôi không muốn nghe nữa thì tôi lại cũng để đầu óc sang chỗ khác, thường là thơ thẩn. Anh VMC có lần nói đến chuyện không nên tuyển người hay làm thơ vào làm việc, thật là chí phải :)

    Với gia đình thì số lần chồng tôi phàn nàn về chuyện thơ thẩn của tôi nhiều không nhớ hết, viết hẳn một entry cũng còn chưa đủ ;) Trong lúc chồng tôi ca cẩm tôi xếp những từ của anh ấy thành lục bát hoặc chán trò đấy rồi thì nghĩ đến chuyện khác. Bề ngoài thì như một người vợ rất ngoan ngoãn nghe chồng nói về chuyện dừng hết thơ và đừng vào mạng đọc thơ văn nữa. Tôi không biết cái trò phân tâm này là lợi hay hại, chắc là có hại nhưng mà nghe mãi một chuyện thì rất chán, nghĩ sang chuyện khác giống như mình được thoát ra vậy. Dù sao thì tôi cũng có lỗi với chồng mình vì chồng nói bao nhiêu năm rồi mà tôi vẫn không bỏ được thơ thẩn mạng mẽo.

    Sao tôi lại không bỏ được? Vì văn thơ luôn cứu tôi những khi buồn hay hẫng hụt, cả những khi stress vì công việc dồn dập. Tôi nhớ những chiều mùa đông chóng tối phải hướng dẫn SV trong phòng thí nghiệm hữu cơ đầy dụng cụ thủy tinh và mùi hóa chất hữu cơ, tôi chỉ mong họ làm xong để tôi được trở về phòng làm việc của mình, thả hồn vào một đoạn văn hay thơ nào đấy một vài phút trước khi trở về nhà. Vậy là dọc đường về trong đầu tôi đã ngân nga những câu thơ và văn ấy mà quên đi những mùi phát sợ và quên đi cả cái nhọc nhằn trong sự diễn đạt tiếng Anh của mình.

    Bữa trước tôi gọi điện cho một người bạn mà tôi biết đã lâu rồi, giọng bạn ấm áp chậm rãi, rất dễ mến. Vậy mà trong lúc nói chuyện tôi chợt nhận ra rằng tôi đã có thể viết ra rất tốt điều mình nghĩ, từng dòng từng dòng một cho đến khi hết ý, nhưng nói thì không như vậy. Nó giống như sự khác nhau giữa văn chương và đời thực, có nghĩa là văn chương đã ám ảnh tôi nhiều hơn tôi tưởng. Nó vẫn là sợi dây từ xưa đến giờ xuyên suốt những khúc mắc của tôi giữa cuộc đời này.

    Tôi nhớ từ khi còn nhỏ mình đã thích đọc như thế nào, tôi đi chơi khắp dãy nhà 319 nhiều khi chỉ để xem nhà ai có truyện gì mà tôi chưa đọc. Một cô gái nhỏ ngồi trên chiếc ghế gần của sổ cầm cuốn sách và tưởng tượng mình là cô gái mù trong truyện Thằng Cười, đấy chính là tôi ngày niên thiếu. Thật kỳ lạ, tôi đã nhập vai tốt đến nỗi đôi lúc trong những giấc mơ có lúc tôi thấy mình chính là nhân vật trong truyện. Khi thì là đứa con gái mơ màng trong Chó hoang Dingo khi thì là cô gái mạnh mẽ Giamilia chạy theo tiếng gọi tình yêu...
Khi ấy tôi mới khoảng 14, 15 tuổi.

Học văn để làm gì?

   Đấy là câu hỏi của bạn Hiếu ở FB bữa trước, FB giống như cái tiệm tạp hóa, lâu lâu lại gặp một thứ hay hay mà loay hoay trong đấy hoài thì rất mệt :)

   Tôi chưa kịp nghĩ ra câu trả lời của mình thì bữa rồi gặp lúc bạn Thao post cái ảnh này lên với lời đề rất dịu: "Nụ vàng lẻ loi nơi góc vườn", nhìn bông hoa vàng rực rỡ tôi bèn còm luôn: "Hoa nở toe toét rồi còn "Nụ" gì nữa :P". Cái còm vừa được bạn Thao ấn like thì tôi nhận ra mình đã sai, Nụ vàng ở đây không phải từ dùng để chỉ một cái nụ hoa màu vàng, mà chính là để gọi một bông hoa một cách trìu mến yêu thương. Không phải vì cái bông hoa ấy trước đó không lâu đã là một cái nụ, mà chính là sự thương mến của người ngắm hoa đã không muốn đối xử với hoa khác hơn cái thủa ban đầu bé bỏng. 

    Ai chẳng dành sự cưng chiều nâng niu cho một bé gái xinh xắn dễ thương, nhưng những người phụ nữ trưởng thành vẫn có thể được gọi là "cưng", "bé" bởi cha, mẹ, người yêu, chồng hay bạn bè, những người thương mến họ. Học văn có lẽ giúp ta hiểu được phần nào cái tâm tình ấy của người viết qua câu chữ, như vậy chẳng cũng đáng sao?

    Một chuyện khác cũng liên quan đến hoa và văn thơ, không chỉ văn thơ mà còn toán nữa, tôi tình cờ vào entry Toán và Thơ blog bác Hà Huy Khoái, và đọc được đoạn này: 
                              "Trên trời có đám mây xanh
                Ở giữa mây trắng chung quanh mây vàng
                              Ước gì anh lấy được nàng…
   Đúng là không có một chút logic nào giữa câu cuối với hai câu đầu! Nhưng có lẽ nó hay là vì cái phi logic đó chăng."

   Vì rất khoái ca dao nên tôi chạy vào góp còm:

                         “Trên trời có đám mây xanh
                  Ở giữa mây trắng chung quanh mây vàng
                         Ước gì anh lấy được nàng
                    Xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân”

     Đoạn ca dao trên có logic chứ bác, hai câu đầu là tả cảnh mây kết thành hình bông hoa, trên trời có bông hoa bằng mây rất đẹp, hoa mây làm “anh” nhớ đến bông hoa “nàng”, và ước lấy nàng, mong thấy gót sen nàng trong hồ bán nguyệt. Nhìn mây trời và mơ ước là thú dễ thương của tuổi thơ, bác quên rồi sao."

 
     Đấy là chỉ là cách hiểu của tôi, văn học cho ta nhiều cách hiểu như chân trời không giới hạn những con đường. Với mỗi câu thơ hay văn nếu bạn nghe ý kiến của nhiều người và viết ra ý chính mình, bạn sẽ thấy những tầng tầng lớp lớp đa chiều ý vị của cuộc đời hiện ra trước mắt. Học văn chẳng cũng thú lắm sao?

Thất bại của Rio+20

 Có cái tin nhỏ được đăng ở TS: http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=116&CategoryID=42&News=5314

Đoạn cuối nguyên bản:

    "Nhưng Brazil cũng không một mình tạo ra kết cục này, ở đây có sự tham gia của các chính trị gia và quan chức từ các quốc gia muốn biến Rio+20 thành nơi phát ra những lời kêu gọi suông chứ không có hành động cụ thể nào được thực sự cam kết để thực hiện.Trong khi Rio+20 được nhiều người hy vọng sẽ là hội nghị đi sâu giải quyết các vấn đề của trái đất, bản báo cáo kết quả từ hội nghị có tiêu đề “Tương lai mà chúng ta muốn” đơn giản chỉ là một lời kêu gọi như vậy."

Bonus cái ảnh đẹp về cá Mập tìm thấy trên mạng:

Hai mươi năm sau

Chắc mọi người còn nhớ bài nói của cô bé 12 tuổi năm xưa (xem ở đây). Và đây là Severn Suzuki hai mươi năm sau:

The docs in the house

Sinh Tổng hợp

Bài giải thích ngắn gọn nhưng sinh động và rất mơ mộng về Sinh Tổng hợp:

Yêu

Tôi yêu giản dị vô bờ
Chỉ nhìn chiếc lá cũng ngờ nụ hôn
Mặc ai chê dại tranh khôn
Tình tôi cùng cốc thâm sơn biếc dày














(Hình từ FB của bác Arte Movil Joyeros)

Độc tài

Đám đông cúi trước một người
Một người tra soát mọi lời đám đông
Đám đông yên lặng đứng trông
Hùng hồn nói có thành không - một người

Đấu tố

Một người ở giữa đám đông
Đám đông sôi sục đả thông một người
Một người im lặng rã rời
Râm ran hê hả là lời đám đông

Bài giảng 5 phút

Thứ năm tuần vừa rồi tôi vừa trải qua một cuộc phỏng vấn trong đó có yêu cầu chuyển tải một nội dung chọn trước thông qua 5 phút giảng dạy.

Thoạt tiên, với ý định tìm việc cho mùa hè sắp đến tôi apply vào chỗ này http://www.princetonreview.com/, chọn các môn dạy là Biology, General Chemistry và Organic Chemistry cho khóa học MCAT (MCAT là một kỳ thi tiêu chuẩn đầu vào các trường Y ở Bắc Mỹ, đối tượng là các sinh viên đã học xong năm thứ nhất ở đại học).

Đầu tháng hai apply thì gần cuối tháng họ nói họ chỉ cần dạy môn Biology và đề nghị tôi thi bài MCAT dành cho người dạy Biology (MCAT Bio Instructor Qualifying Test) gồm 60 câu lựa chọn A, B, C, D, E. Thi xong họ báo tôi thi qua và gọi đi phỏng vấn, nguyên văn họ viết thế này:
"Dear Yen,
Congrats! You scored 47/60 on the Biology content test (42/60 is considered a pass)
Based on the application you submitted and your test scores, we’re excited to interview you for a teaching position with The Princeton Review..."

Để chuẩn bị cho cuộc phỏng vấn tôi đến hỏi bà Carmen, tôi biết bà thông qua một workshop, bà làm ở World Skills Ottawa và có rất nhiều kinh nghiệm trong việc này. Thư mời phỏng vấn đề nghị tôi chuẩn bị một nội dung dạy trong 5 phút, vì họ nói nội dung này ko nhất thiết liên quan đến môn tôi dạy và không nên quá phức tạp, tôi chọn nội dung "Tại sao bầu trời lại xanh?" và chuẩn bị bài như kể một câu chuyện ngắn gọn cho người nghe hiểu những yếu tố nào đã làm nên bầu trời xanh. Gặp bà Carmen tôi trình bày với bà bài nói của tôi, bà bảo: "Không phải chỉ giảng bài thế này, phải hỏi để cho họ trả lời, hướng câu hỏi đến những nội dung cần nói cho đến khi họ trả lời đúng. Mày có 5 phút thôi và nhiệm vụ của mày sẽ là người hỏi và hướng câu hỏi đến chỗ cần thiết, tự sinh viên phải trả lời và tìm ra đích."
Bà tiếp tục: "Bây giờ tao có một ví dụ thế này, tao đang nghĩ đến một người và mày phải trả lời cho tao người đó là ai, mày đặt câu hỏi và tao trả lời Phải hoặc Không (Yes or No). Mày bắt đầu hỏi đi."
Tôi ngập ngừng: "Người ấy là đàn ông phải không?"
Bà Carmen: "Phải"
Tôi: "Ông ấy là nghệ sĩ phải không?"
Bà Carmen: "Không"
Tôi: "Ông ấy là thương gia phải không?
Bà Carmen ngập ngừng một chút: "...Không"
Tôi: "Ông ấy là chính trị gia phải không?"
Bà Carmen: "Phải"
Tôi: "Ông ấy ở ngoài nước Canada phải không?"
Bà Carmen: "Phải"
Tôi: "Ông ấy là Obama phải không?"
Bà Carmen (rất khoái chí): "Phải, đúng hoàn toàn! Mày thấy chưa, chỉ trong 5 câu hỏi mày đã làm hẹp dần đối tượng mà ban đầu mày chưa biết là ai và cuối cùng trả lời chính xác. Bây giờ về chuẩn bị lại bài giảng của mày đi và nhớ là hãy hỏi các câu hỏi và nghe họ trả lời, tìm câu trả lời đúng dẫn dắt rồi lại hỏi tiếp, cứ thế cho đến khi họ tìm ra câu trả lời đúng cuối cùng cho nội dung. Phải để cho họ thấy chính họ đã tìm ra nó, và mày chỉ thêm chút ít cho hoàn thiện thôi. Nhớ gửi trước cho họ Outline và các hình vẽ nếu có"

Tôi về chuẩn bị lại và bài giảng 5 phút của tôi thành ra một loạt các câu hỏi khi đến buổi phỏng vấn thì sự hỏi đáp nó diễn ra như thế này, T là tôi, S là người phỏng vấn đóng vai sinh viên (tôi viết tiếng Anh trước sau đó sẽ dịch ra tiếng Việt ):

T: Hello everybody, this morning we are working together to answer some questions, one of them is "Why is the sky blue"? Anyone knows "Why is the sky blue"?
S: No
T: ok, let me know some factors make the sky blue and I will write down here...
S: hmm ...
T: Do you see the sky is blue at night?
S: No
T: So, tell me the first thing makes the sky blue
S: Light from the sun
T: Yes, wonderfull! Light is one factor, what about the other? We know that the moon doesn't have the atmosphere, and the sky there is black. So, tell me what is the second thing?
S: The atmosphere
T: Correct! What does the atmosphere contain?
S: Nitrogen, oxygen, argon gas... water vapor...
T: very good! The atmosphere contains gas. What do you know about light?
S: ...kind of energy that radiates in waves...
T: Correct! The energy of the radiation depends on its wavelength and frequency. Wavelength is the distance between the tops of the waves. Frequency is the number of waves that pass by each second. The longer the wavelength of the light, the lower the frequency, and the less energy it contains. And what does rainbow tell us ?
S: white light is a mixture of different colours
T: Wonderfull! The colors have different wavelengths, frequencies, and energies. Violet has the shortest wavelength in the visible spectrum. That means it has the highest frequency and energy. Red has the longest wavelength, and lowest frequency and energy. What happens when light hits gas in the atmosphere?
S: absorbed
T: Excellent! It get absorbed. The different colors of light are affected differently. What color is absorbed more?
S: red...blue ?
T: All of the colors can be absorbed. But the higher frequencies (blues) are absorbed more often than the lower frequencies (reds). The absorbed blue light is then radiateted in different directions. What do we see now?
S: The sky is blue.
T: Good job! Thank you!

Cuộc phỏng vấn diễn ra thành công và họ đề nghị bước tiếp theo là đi training ở Toronto cho khóa dạy MCAT. Tôi ghi lại chuyện chuẩn bị bài giảng 5 phút này vì tôi thấy nó khá thú vị.

(Tiếng Việt đoạn đối thoại trên:

T: Xin chào tất cả mọi người, sáng nay chúng ta cùng làm việc với nhau để trả lời một số câu hỏi, một trong số đó là "Tại sao bầu trời màu xanh"? Ai biết "Tại sao bầu trời xanh" không?
S: Không
T: Nào, cho tôi biết một số yếu tố làm cho bầu trời xanh và tôi sẽ viết ra ở đây ...
S: hmm ...
T: Bạn có thấy bầu trời màu xanh vào ban đêm?
S: Không
T: Vì vậy, cho tôi biết điều đầu tiên làm cho bầu trời xanh
S: Ánh sáng từ mặt trời
T: Tuyệt vời! Ánh sáng là một yếu tố, còn gì khác? Chúng ta biết rằng mặt trăng không có bầu khí quyển, và bầu trời ở đó có màu đen. Nào, cho tôi biết yếu tố thứ hai là gì?
S: Không khí
T: Đúng! Bầu không khí có chứa gì?
S: nitơ, oxy, khí argon ... hơi nước ...
T: Rất tốt! Khí quyển chứa các khí. Bạn biết gì về ánh sáng?
S: ... loại năng lượng bức xạ dạng sóng ...
T: Đúng! Năng lượng của bức xạ phụ thuộc vào bước sóng và tần số của nó. Bước sóng là khoảng cách giữa các đỉnh của sóng. Tần số là số của sóng đi qua mỗi giây. Bước sóng của ánh sáng càng dài, thì tần số càng thấp, và năng lượng ít hơn nó chứa. Và cầu vồng cho chúng ta biết những gì?
S: Ánh sáng trắng là hỗn hợp của các màu sắc khác nhau
T: Rất tuyệt! Những màu sắc có bước sóng khác nhau, tần số, và năng lượng. Màu tím có bước sóng ngắn nhất trong quang phổ nhìn thấy được. Điều đó có nghĩa là nó có tần số cao nhất và năng lượng. Màu đỏ có bước sóng dài nhất, và tần số thấp nhất và năng lượng. Điều gì sẽ xảy ra khi ánh sáng chạm vào khí trong bầu khí quyển?
S: hấp thụ
T: Giỏi quá! Nó được hấp thụ. Các màu sắc khác nhau của ánh sáng bị ảnh hưởng khác nhau. Màu sắc nào được hấp thụ nhiều hơn?
S: màu đỏ? ... màu xanh?
T: Tất cả các màu sắc có thể được hấp thụ. Tuy nhiên, các tần số cao hơn (các màu xanh) được hấp thụ nhiều hơn so với các tần số thấp hơn (các màu đỏ). Ánh sáng màu xanh được hấp thụ thì sau đó được phát xạ theo các hướng khác nhau. Chúng ta thấy gì bây giờ?
S: Bầu trời màu xanh.
T: Tốt lắm! Cảm ơn các bạn!)


Hình vẽ minh họa cho bài giảng: